Niemand Psycholoog

In ‘Iedereen psycholoog’ ( – De Groene Amsterdammer, 5-10-2011) worden belangrijke zwaktes van de (sociale) psychologie geformuleerd. Uit verschillende deelgebieden van de psychologie klinkt kritiek. Van theoretische oppervlakkigheid, te vaag exploratief onderzoek en de druk op het academische productieproces, tot een verindividualiseerde en vercommercialiseerde maatschappij. Er ontbreken echter een paar achtergrondoverwegingen, uit psychologische deelgebieden die helaas gemarginaliseerd zijn, ten bate van sociaal populaire statistisch significante open deuren. De wetenschappelijke armoede kan voor een groot deel geweten worden aan het gebrek aan filosofische en historische reflectie in de psychologie.

Een kritische wetenschappelijke houding is niet gebaat bij referentiecriteria die gebieden dat alleen het meest recente onderzoek mag worden geciteerd. De theoretische teloorgang heeft veel te maken met het voortdurend opnieuw uitvinden van oude wielen. Vele herformuleringen en retorische ingrepen verder zijn de fundamentele vragen van de psychologie nog steeds dezelfde, maar is de blik op deze vragen vervaagd. Bovendien is de ontwikkelingsgeschiedenis ervan, waar veel van geleerd kan worden, uit het oog verloren. Een beetje bronnenonderzoek zou de psycholoog goed doen. Dan kan hij zijn onderzoeksvraag aanslijpen. Want goed onderzoek begint bij een goede vraag.

Vragen leren stellen staat niet voorop in het inwijden van nieuwe psychologen in het vak. De nadruk wordt gelegd op de methode. Dat is immers wat de psycholoog onderscheid van sociologen en antropologen. Daarbij gaat men voorbij aan dat er goede maatschappijwetenschappers zijn en slechte psychologen. De methode garandeert geen goed onderzoek. Dat hebben we met het geval Stapel wel gezien. Het gevaar is dat men naar aanleiding hiervan denkt dat de methodes aangescherpt moeten worden. Dit, als we kijken naar de afgelopen decennia in de psychologie, werkt averechts. Het methodologisch solipsisme wordt dan alleen maar groter: als we maar een gedegen methode hebben dan kunnen we alle willekeurige vragen daar aan toetsen. Nee, zo werkt het niet. Voorbeeldige experimenten uit de geschiedenis van de psychologie leren ons dat we methodologisch creatief moeten zijn. Eerst is er de vraag, goed ingebed in wetenschappelijke context, en dan zijn er nauwkeurige redeneringen om de juiste methode uit te kiezen.

Ook in dat proces wreekt zich filosofische onzorgvuldigheid. Er wordt maar weinig stilgestaan bij het begrippenapparaat. Concepten worden zonder nauwkeurige definitie aangewend, met als gevolg dat men langs elkaar heen praat en onderzoek repliceren vrijwel onmogelijk is. Men kijkt niet naar waar de concepten vandaan komen, hoe ze gebruikt en misbruikt worden. Vaak worden concepten uit een sociaal-politiek discours opgepikt en wordt een status quo bevestigd. Er is dan ook een kanjer van een validiteitsprobleem. Bovenop theoretische oppervlakkigheid, komt bij dat er weinig psychologen in staat zijn zorgvuldig van een theorie naar een hypothese te redeneren. Kritische filosofische vaardigheden worden al lange tijd uit het psychologie curriculum gefilterd. De nadruk ligt op de empirie. Het is precies in de onzorgvuldige benadering van de empirie dat de psychologie ophoudt wetenschap te zijn. Want hoe benader je de empirie? Juist, met een goede theorie. Haal die maar eens uit de vergaarbak van significante data.

Genoeg aanleiding voor vernietigende zelf-kritiek. Een wetenschap die pretendeert Popperiaans te zijn ontbreekt het aan falsificatie. De verwijzingen naar Wittgenstein worden in retorische ijdelheid gemaakt. Grote methodologische voorbeelden worden in de praktijk niet gevolgd. En naar belangrijke wetenschapsfilosofische/-sociologische kritiek wordt niet geluisterd. Kritiek valt ook het psychologie onderwijs ten deel. Daaruit lijkt langzaam kritische reflectie te verdwijnen, want het zou maar ten koste gaan van de legitimiteit van de psychologie. Of erger: van het slagingspercentage, dat wil zeggen de opbrengst gegenereerd uit de studentconsument. Inderdaad, de ego’s stapelen zich op, maar wees gerust, u hoeft ze niet meer te geloven.

Categorized Under

PhDale!

Back To Top +